Geneza Projektu

Lekooporność bakterii jest uważana za jedno z najważniejszych wyzwań, przed jakimi stanęła nasza cywilizacja. W ostatnich latach obserwuje się dramatyczny wzrost oporności bakterii na aktualnie dostępne chemioterapeutyki, w tym antybiotyki najnowszej generacji. Z badań nad antybiotykoopornością prowadzonych w ramach programu OPTY wynika, iż w Polsce rocznie ok. 600 tys. pacjentów jest hospitalizowanych z powodu zakażeń szpitalnych, z tego 10% jest zakażonych gronkowcowymi szczepami MRSA. Jako przykład drastyczności sytuacji, w jakiej się znaleźliśmy można podać fakt, że w latach 1990-2001 nastąpił 19-krotny wzrost przypadków sepsy u dzieci spowodowanej gronkowcem złocistym opornym na metycylinę (MRSA) na terenie Wielkiej Brytanii, w USA umiera rocznie ok. 300 tys. chorych na sepsę, a w tym roku obserwujemy znaczny wzrost śmiertelnych przypadków sepsy w Polsce.

Bakteriofagi (w skrócie fagi) to wirusy bakteryjne, które atakują bakterie – mnożą się w nich, a następnie je niszczą. Fagi są szeroko rozpowszechnione w przyrodzie, mogą naturalnie występować w pokarmie i organizmie człowieka. Fagi mogą skutecznie niszczyć bakterie, które nabyły oporność na antybiotyki i są przyczyną infekcji zagrażających zdrowiu. Jest to wyjątkowa cecha, która decyduje o unikalnym zastosowaniu fagów w leczeniu zakażeń bakteryjnych. Badania nad terapią fagową u ludzi prowadzone są w Instytucie Immunologii i Terapii Doświadczalnej PAN we Wrocławiu od ponad 40 lat. Są to badania nad właściwościami biologicznymi i zastosowaniem terapeutycznym bakteriofagów. Z uwagi na narastający problem antybiotykooporności bakterii Instytut utworzył w 2005 roku Ośrodek Terapii Fagowej, którego zadaniem jest w szczególności prowadzenie terapii fagowej w oparciu o przygotowywane przez Instytut preparaty. Ponieważ dotychczas nie są dostępne wyniki standardowych badań klinicznych preparatów fagowych, ta forma terapii dostępna jest wyłącznie w ramach eksperymentu leczniczego. Doświadczenie Instytutu zdobyte w minionym okresie, oraz uzyskane wyniki badań, opisane przez światowe periodyki medyczne, stanowią podstawę do rozszerzenia prowadzonych badań nad zastosowaniem bakteriofagów w terapii zakażeń bakteryjnych w medycynie i weterynarii. Prowadzone w Instytucie badania nad terapią fagową u ludzi doprowadziły nie tylko do wyleczenia blisko 2000 chorych, ale także umożliwiły opracowanie bogatej i unikalnej w skali światowej kolekcji bakteriofagów skierowanych przeciwko niezwykle groźnym patogenom bakteryjnym (kolekcja 300 bakteriofagów). W tej terapii stosuje się tzw. lizaty fagowe, tzn. nieoczyszczone preparaty bakteriofagów. Brak oczyszczonych preparatów zawierających scharakteryzowane pod względem genetycznym fagi znacząco ogranicza możliwości zastosowania (np. ze względu na ograniczenie w sposobie podawania i ocenę bezpieczeństwa stoswania) bakteriofagów w lecznictwie na szeroką skalę. W roku 2004 nastąpiło zapoczątkowanie współpracy między Instytutem Immunologii i Terapii Doświadczalnej PAN i Instytutem Biochemii i Biofizyki PAN w celu scharakteryzowania jednego z bakteriofagów przeciwko S. aureus, A5W, zaś w 2006 roku obydwa Instytuty zainicjowały utworzenie wraz z Narodowym Instytutem Leków sieci ,,Biologia i Biotechnologia Bakteriofagów" umożliwiającej interdyscyplinarną współpracę w badaniach nad bakteriofagami. Niniejszy projekt jest naturalnym rozszerzeniem prowadzonej działalności naukowo-badawczej, umożliwiającej wykorzystanie eksperckiej wiedzy i doświadczeń uczestników w zakresie genomiki i analizy funkcjonalnej genomów fagowych w celach aplikacyjnych i badawczych oraz w szkoleniu młodej kadry naukowej.